Naukowcy z Brazylii, Holandii i Wlk. Brytanii rzucaj± nowe ¶wiatło na historię Amazonki. Ich odkrycia, opisane w czasopi¶mie Geology, wskazuj± na to, że Amazonka powstała jako transkontynentalna rzeka około 11 milionów lat temu, a obecny jej kształt uformował się niemal 2,4 miliona lat temu.
Naukowcy z grupy naftowej Petroleo Brasileiro SA (Petrobras), Instytutu Bioróżnorodno¶ci i Dynamiki Ekosystemu (IBED) Uniwersytetu Amsterdamskiego w Holandii oraz Uniwersytetu w Liverpoolu, Wlk. Brytania, wykorzystali nowe dane podpowierzchniowe na podstawie materiału z otworów wiertniczych wykonywanych wokół uj¶cia Amazonki, aby zrekonstruować historię rzeki.
Wiedzieli już, że wiek rzeki datowany jest na póĽny miocen (między 11 a 5 milionów lat), ale dzięki przeprowadzonym pracom byli w stanie u¶ci¶lić go do 11,8-11,3 miliona lat.
„Amazonka jest dosyć młod± rzek±” – wyja¶nia dr Jorge J. P. Figueiredo z Petrobras, pracuj±cy obecnie jako naukowiec na Uniwersytecie w Liverpoolu. „Dla porównania Moza czy Nil licz± sobie kilkaset milionów lat.” Powodem tej różnicy jest obszar Ľródła” – komentuje.
„Rzeki s± tak stare jak góry w głębi l±du” – mówi dr Figueiredo. „Andy wypiętrzały się gównie w ci±gu ostatnich 12 milionów lat – st±d powstanie Amazonki i zmiana układu odpływów.”
„Zanim pojawiła się rzeka transkontynentalna, zapowiadaj±ca j±, mniejsza rzeka (pre-transkontynentalna Amazonka) – datuj±ca się na wczesny miocen (od 23 do około 16 milionów lat temu) płynęła we wschodniej czę¶ci Amazonii z uj¶ciem do Oceanu Atlantyckiego” – jak mówi. „To wła¶nie ta rzeka [...] około 11 milionów lat temu poł±czyła się z terenami podmokłymi, występuj±cymi we wschodniej czę¶ci Amazonii, aby utworzyć system odpływów ł±cz±cy Andy z Oceanem Atlantyckim.”
Obecna rzeka ukształtowała się niemal 2,4 miliona lat temu w wyniku zmian klimatu i rozpoczęcia się epoki lodowcowej. „Spowodowało to przenoszenie olbrzymich ilo¶ci osadów przez rzekę do oceanu” – jak mówi dr Figueiredo. „Obecnie znajdujemy się w [okresie] międzylodowcowym, dlatego ilo¶ć osadów wprowadzanych do oceanu będzie mniejsza niż w czasie epok lodowcowych (tj. do holocenu [mniej więcej ostatnie 10.000 lat]).”
Stożek Amazonki, trzeci na ¶wiecie pod względem wielko¶ci współczesny podmorski stożek obfituj±cy w muł, tworzy kolumnę sedymentacyjn± o grubo¶ci około 10 kilometrów. Podejmowanym w przeszło¶ci ekspedycjom wiertniczym nie udało się zebrać danych sedymentologicznych i paleontologicznych z takich głęboko¶ci. Jednak ostatnie badania poszerzyły wiedzę na temat historii Amazonki i jej stożka. Naukowcy mogli badać pochodzenie osadu i skamielin oraz ocenić styczno¶ć warstw podpowierzchniowych.
„Rekonstrukcję przeprowadzono na podstawie porównania danych morskich i kontynentalnych” – wyja¶nia dr Figueiredo. „Uzupełniaj± się nawzajem i umożliwiaj± nam, niczym detektywom, zrekonstruowanie wersji wydarzeń.”
Zdaniem naukowców, stożki osadowe, które znajduj± się w pobliżu większych rzek zawieraj± kluczowe dane na temat materiałów l±dowych nagromadzonych przez rzekę na przestrzeni czasu. Informacje uzyskane w ramach ostatnich badań s± przełomowe i pomog± w rozwijaniu współpracy ¶rodowiska akademickiego z przedsiębiorstwami.
Zatem, co zapowiada przyszło¶ć? Dr Figueiredo stwierdził, iż zależy to od skali analizy. „W skali setek, a nawet tysięcy lat, przyszło¶ć Amazonki jest zwi±zana ze skutkami globalnego ocieplenia” – podkre¶la. „W przypadku wzrostu poziomu morza na skutek topnienia pokrywy lodowej na biegunach, zalane zostan± tereny za obecnymi obszarami pozakorytowymi rzeki.
Przewidywanie, co może się stać w skali milionów lat jest już trudniejsze. „W tym kontek¶cie przyszło¶ć rzeki powi±zana jest z ewolucj± geotektoniczn± płyty Ameryki Południowej w czasie [jej migracji] na zachód oraz w konsekwencji z przyszł± ewolucj± andyjskiej Kordyliery i zmianami klimatu w perspektywie czasowej dłuższej niż okresy lodowcowe/międzylodowcowe” – jak mówi.
Więcej informacji:
Geology:
http://geology.gsapubs.org/
Uniwersytet w Liverpoolu:
http://www.liv.ac.uk/
Teksty pokrewne: 30543
Kategoria: Różne
¬ródło danych: Geology; Uniwersytet w Liverpoolu
Referencje dokumentu: Figueiredo, J., et al. (2009) Late Miocene onset of the Amazon River and the Amazon deep-sea fan: Evidence from the Foz do Amazonas Basin. Geology 37:619-622. DOI:10.1130/G25567A.1.
Indeks tematyczny: Koordynacja, wspólpraca; Nauki o ziemi; Badania Naukowe
nie mamy podobnych .
