Pocz?tki plemienia S?owian

Istnieje obecnie kilka teorii dotycz?cych pierwotnych siedzib S?owian i kierunku ich ekspansji:
teoria ?rodkowoeuropejska (praojczyzna S?owian mi?dzy ?rodkow? ?ab? a Bugiem; tu prym: J. Kostrzewski, L. Koz?owski, J. Czekanowski, M. Rudniecki => teoria ta, zwana autochtoniczn?, nie funkcjonuje po dzie? dzisiejszy);

teoria dnieprza?ska, wskazuj?ca na praojczyzn? S?owian w dorzeczu Dniepru (J. Rostafi?ski, M. Vasmer, L. Niederle, H. U?aszyn) => teoria ta opiera si? g?wnie na s?owia?skich nazwach rzek grnego Dniepru (tak naprawd? powstanie tych nazw przypada dopiero na VI i VII w.); poza tym w grnym biegu Dniepru nie znaleziono ?adnych pozosta?o?ci po ceramice tzw. typu praskiego, ktra by?a charakterystyczna dla S?owian; tak? ceramik? znaleziono jedynie w ?rodkowym dorzeczu Dniepru (z po?owy V w.) – by? mo?e w?a?nie dlatego mo?na s?dzi?, ?e to terytorium by?o zamieszka?e przez S?owian najwcze?niej; dolne dorzecze Dniepru nie wchodzi w gr?, poniewa? na obszarze tym (stepy przyczarnomorskie) odbywa?y si? przemarsze ludw koczowniczych i nie by?o warunkw, by osiedli? si? tu na sta?e;
teoria azjatycko – dnieprza?ska, umieszczaj?ca S?owian pocz?tkowo w Azji, na p?nocy wielkiego stepu, sk?d na kilkaset lat p.n.e. mieli przemaszerowa? na obszary mi?dzy Bugiem a Dnieprem (K. Moszy?ski) => teoria ta wydaje si? najbardziej prawdopodobna, ze wzgl?du np. na podobie?stwa w s?owach j?zykw s?owia?skich i turko-tatarskich, Moszy?ski wykazywa? te? podobie?stwo w ?yciu duchowym (i nie tylko) tych ludw oraz inne elementy, np. wschodni sposb strzelania z ?uku czy u?ywanie krytych wozw stepowych („wie?a”), podobny mia? by? te? sposb prowadzenia walki.

Skoro teoria nr 3 jest najbardziej prawdopodobna, to mo?liwe s? dwie wersje:
– S?owianie przebyli 3 tys. km z Azji i w V w. osiedlili si? nad Dnieprem (Czupkiewicz odrzuca t? mo?liwo??, bo oznacza to, ?e byliby jeszcze wtedy koczownikami, a w V w. S?owianie prowadzili ju? osiad?y tryb ?ycia i zajmowali si? rolnictwem)
– S?owianie, zanim przybyli nad Dniepr, na jaki? czas osiedlili si? na wschodzie Europy w okolicy Uralu (jest to bardziej prawdopodobne, gdy? wyst?puj? podobie?stwa w j?zykach ludw finougryjskich i w pras?owia?szczy?nie, a zatem ludy te musia?y ze sob? przez d?u?szy okres czasu s?siadowa? – ludy finougryjskie znajdowa?y si? w okolicach Uralu a? do p?nocnych wybrze?y Ba?tyku; oprcz kontaktw z j?zykami ludw finougryjskich j?zyk pras?owia?ski wykazuje tak?e podobie?stwo do j?zykw ira?skich, wi?c mo?e okres przej?ciowy dla S?owian znajdowa? si? pomi?dzy ludami finougryjskimi oraz ira?skimi (Scytami, Sarmatami, Aorsami, Alanami) – te drugie zajmowa?y tereny nadczarnomorskie oraz nadkaspijskie; zatem zdaniem Czupkiewicza jedynym miejscem, gdzie S?owianie w zamierzch?ej przesz?o?ci mogli s?siadowa? jednocze?nie z ludami finougryjskimi i ira?skimi, mg? by? tylko obszar po?o?ony pomi?dzy ?rodkow? Wo?g? a grami Uralu, obejmuj?cy dorzecze dolnej Kamy i dorzecze Bia?ej, a na po?udniu si?gaj?cy granicy stepu. Jest to kraina lasw i lasostepw, z przewag? czarnoziemu, o powierzchni oko?o 200 tysi?cy km2. Ten stosunkowo niedu?y obszar jest jednak na tyle rozleg?y, ?e z ?atwo?ci? mg? pomie?ci? s?owia?ski szczep licz?cy wwczas, jak nale?y szacowa?, oko?o 200 – 300 tysi?cy ludzi.

Na w teren przej?ciowy S?owianie mieliby wi?c przyby? z obszarw stepowych (dzisiejszy p?nocny Kazachstan) gdzie? na prze?omie III i II w. p.n.e.; ju? w II w. pojawi?a si? wzmianka w Zarysie geografii Ptolemeusza na temat obecno?ci ludu pomi?dzy ?rodkow? Wo?g? a Uralem, ktrego nazywa „Suowenoi” – niektrzy badacze maj? w?tpliwo?ci co do tego, czy chodzi tu o S?owian, a nie np. o ludy fi?skie Suomi (nieprawdopodobne wydawa?o si?, ?eby S?owianie znajdowali si? tak daleko na wschodzie Europy), jednak Czupkiewicz twierdzi, ?e Ptolemeusz nie pomyli? si? w lokalizacji S?owian, gdy? nie pomyli? si? przy wymienianiu innych ludw.

Je?eli S?owianie nad Dniepr przybyli w po?owie V wieku, zatem pomi?dzy Uralem a ?rodkow? Wo?g? mieszkaliby ponad 600 lat. Dlaczego S?owianie opu?cili teren „przej?ciowy”? Jak wiadomo, omin??a ich inwazja Hunw w IV wieku, natomiast prawdopodobnie albo spotka?o ich zagro?enie ze strony ludw turko-tatarskich (ktre poszukiwa?y nowych ziem pod pastwiska z powodu cyklicznej, powtarzaj?cej si? ?rednio co 600 lat suszy w Azji), albo S?owianie sami zostali „wyniszczeni” przez ow? susz?. Nie jest wykluczone, ?e S?owianie, przesuwaj?c si? w pierwszej po?owie V wieku na zachd, przyczynili si? do upadku pa?stwa Hunw.

Na prze?omie V i VI wieku anonimowy autor, podpisany jako Cezariusz z Nazjanzu, wspomina? o pojawieniu si? w tym czasie S?owian nad Dunajem, u granic pa?stwa wschodniorzymskiego, podaj?c, ?e „s? zuchwali, samowolni i nie znosz?cy nad sob? panowania”. Tego samego okresu dotyczy wzmianka zamieszczona przez Prokopiusza z Cezarei w „Historii wojen”. Jest to pierwsza wiadomo?? o S?owianach mi?dzy Karpatami a Ba?tykiem. Przez wczesnych kronikarzy S?owianie s? przedstawiani jako lud okrutny i bezwzgl?dny, niszcz?cy zdobywane ziemie ogniem i mieczem (Prokopiusz).

J?zyk pras?owia?ski by? j?zykiem wsplnym dla ludu S?owian, ktry nast?pnie podzieli? si? na 3 frakcje: S?owian zachodnich (j?zyk: polski, czeski, s?owacki, dolno- i grno?u?ycki), wschodnich (j?zyk: rosyjski, ukrai?ski, bia?oruski – wpierw jeden wsplny j?zyk praruski) i po?udniowych (j?zyk: s?owe?ski, serbo-chorwacki, macedo?ski i bu?garski). Cz?on pra- oznacza, ?e j?zyk ten by? u?ywany w epoce przedpi?miennej, za? cz?on staro- dla oznaczenia pierwszego okresu epoki pi?miennej (dlatego nazw: pras?owia?ski i staros?owia?ski nie nale?y rozumie? tak samo!). J?zyk pras?owia?ski by? jeden, za? j?zykw staros?owia?skich by?o wi?cej (kiedy powstawa?y pierwsze teksty, S?owianie zd??yli si? ju? podzieli?). Jako kres wsplnoty S?owian, czyli tak?e j?zyka pras?owia?skiego przyjmuje si? wiek VI, jako pocz?tek za? – ok. 1500 r. p.n.e.

Rodzina s?owia?ska wywodzi si? z du?ej rodziny j?zykw indoeuropejskich. Poza S?owianami w jej obr?bie znajdowa?y si? tak?e rodziny: ba?tycka (dzi? j?zyk litewski i ?otewski, kiedy? j?zyk dawnych Prusw oraz Jad?wingw), germa?ska, italo-celtycka (podzielona dalej na grup? italsk? – i tutaj g?wnie ?acina, od ktrej wzi??y si? p?niejsze j?zyki roma?skie; a tak?e na grup? celtyck? – p?niej j?zyk walijski, szkocki i irlandzki), dialekty grecko-macedo?skie (pozosta?o??: greka), iliryjsko-wenecka (dzi? j?zyk alba?ski), tracko-ormia?ska (pozosta?o??: j?zyk ormia?ski na po?udniowo-wschodnim brzegu Morza Czarnego), indoira?ska (aryjskie dialekty Indii, od nich p?niej j?zyk wedyjski, oprcz tego dialekty perskie, czyli ira?skie, tak?e j?zyk awestyjski), luwihetycka oraz tocharska (obie wysz?y z u?ycia).

„J?zyk pras?owia?ski b?dzie zawsze tylko przypuszczeniem”, poniewa? nie zachowa?y si? ?adne teksty w tym j?zyku – jedynie Konstantyn i Metody ok. 863 r. w swoich kopiach przek?adu Pisma ?wi?tego pos?ugiwali si? j?zykiem bardzo zbli?onym do pras?owia?skiego, jednak jest on „zabarwiony” odmian? bu?garsko-macedo?sk?.

BIBLIOGRAFIA:
1. L. Czupkiewicz, Najdawniejsze siedziby S?owian, „Problemy” nr 2, 1989 r. strony: 35-36, 45-46.
2. L. Moszy?ski, Wst?p do filologii s?owia?skiej, Warszawa 1984, s. 167-181.
3. T. Milewski, J?zykoznawstwo, Warszawa 1967, s. 127-202.

MARTA AKUSZEWSKA

hastagi na stronie:

#plemiona polskie i ich siedziby #plemiona słowiańskie na ziemiach polskich mapa #mapa plemion polskich

Authors

Related posts

Top