Piorun – postać naturalnego wyÅ‚adowania elektrycznego w atmosferze, zwykle towarzyszÄ…ca burzom. Chmury burzowe (kÅ‚Ä™biasto-deszczowe, cumulonimbus) majÄ… wysokość kilku kilometrów. Ze wzglÄ™du na znacznÄ… różnicÄ™ temperatur miÄ™dzy podstawÄ… a jej wierzchoÅ‚kiem w chmurze powstajÄ… silne prÄ…dy wznoszÄ…ce, a ruchy kropelek wody i krysztaÅ‚ków lodu powodujÄ… tworzenie siÄ™ Å‚adunków elektrycznych. W szczytowej warstwie chmury jest wiÄ™cej Å‚adunków dodatnich, natomiast u podstawy jest wiÄ™cej Å‚adunków ujemnych. Pod chmurÄ…, na powierzchni ziemi indukowany jest Å‚adunek dodatni.
Różnica potencjałów rzÄ™du 100 megawoltów umożliwia silne wyÅ‚adowanie elektryczne – piorun. WyÅ‚adowanie skÅ‚ada siÄ™ z faz:
udaru przewodniego w którym elektrony przesuwają się w kierunku ziemi krótkimi zygzakami; po około 0,02 sekundy udar przewodni dociera do powierzchni ziemi
udaru powrotnego w którym ładunki płyną w odwrotnym kierunku; trwa on około 0,0001 sekundy, temperatura powietrza wzrasta do 30000°C co powoduje żarzenie powietrza widoczne jako błyskawica; z powodu gwałtownej zmiany ciśnienia wyładowaniu towarzyszy grzmot.
ZdarzajÄ… siÄ™ czasami tak potężne wyÅ‚adowania, że powodujÄ… zanik dodatniego Å‚adunku elektrycznego, zgromadzonego w górnej części chmury. W takim wypadku silne pole elektryczne pomiÄ™dzy górnÄ… częściÄ… chmury a jonosferÄ… powoduje przemieszczanie siÄ™ elektronów ku górze, gdzie zderzajÄ… siÄ™ z czÄ…steczkami gazu. W ten sposób na wysokoÅ›ci 50 – 90 km nad powierzchniÄ… Ziemi powstajÄ… sÅ‚abo widoczne bÅ‚yski Å›wietlne. W 1990 roku John R. Wincler z University of Minnesota po raz pierwszy zarejestrowaÅ‚ za pomocÄ… kamery wideo Å›wietlne bÅ‚yski ponad chmurami burzowymi widoczne wysoko na nocnym niebie.
Zjawiska elektryczne towarzyszÄ…ce wyÅ‚adowaniom atmosferycznym w górnych warstwach atmosfery można podzielić na cztery kategorie. Dwie z nich to: „krasnoludki” (sprites) i „elfy” (elves), które odnoszÄ… siÄ™ do dobrze znanych zjawisk fizycznych zachodzÄ…cych w atmosferze. Przyczyny powstawania dwóch innych, zwanych „bÅ‚Ä™kitnymi fontannami” (blue jets) i impulsami promieniowania gamma (gamma-ray events) sÄ… niejasne. Przytoczone terminy sÄ… jedynie swobodnym przekÅ‚adem z jÄ™zyka angielskiego i nie sÄ… oficjalnie przyjÄ™te w jÄ™zyku polskim.
Źródło: wikipedia.org
